3.4 Waarschijnlijkheid en besluitvorming

Hoofdstuk 3 Duiden van de veranderuitdagingen

Besluitvorming over wat de organisatie nodig heeft, hangt dus af van de drie aspecten:

1) (on)voorspelbaarheid,
2) mindfulness/mindlessness en
3) blindheid.

Daarmee is het relevant het zogeheten waarschijnlijkheidsaspect van de effecten van de veranderende omgeving te kennen. Besluitvorming over de te volgen route wordt vertaald naar zekerheid, risico en onzekerheid en daarmee relevant.

Certain
Een aannemer werd gevraagd een klus te doen. Hij bezocht de locatie, deed zijn metingen en bracht een offerte uit. De offerte werd goed bevonden en de opdracht werd gegund.
Op de datum dat hij zou beginnen, had hij al zoveel mogelijk voorwerk gedaan. Op locatie kon hij direct aan de gang. De klus werd conform planning geklaard.

Risk
Twee ziekenhuizen gingen fuseren. Solitair zouden ze onvoldoende overlevingskansen hebben. Beide RvB’s hadden geen ervaring met een dergelijke fusieproces en daarom was nog veel onduidelijk. Wie straks op welke positie zou komen, wisten ze ook nog niet.
Hoe dan ook, ze moesten fuseren, er was geen weg meer terug. Externe hulp werd ingehuurd en het startsein werd gegeven.

Uncertain
Een fabrikant van elektrische bolderkarren vond een gat in de markt. Het bedrijf was zo succesvol dat het onbedoeld in no-time een monopolist werd. Veel organisaties voor kinderopvang kochten de bolderkarren. Tot een tragisch ongeval plaatsvond waarbij enkele kinderen omkwamen bij een botsing met een trein. De overheid greep direct in en verbood het gebruik van deze karren. Deze situatie was niet te voorzien. Het bedrijf kon niet voorbereid zijn op deze zogenaamde ‘Black Swan’. Uiteindelijk ging het bedrijf bankroet.


Besluitvorming onder Zekerheid

Zekerheid bestaat wanneer de beslisser met redelijke zekerheid weet waar de veranderingen en de noodzakelijke interventies toe zullen leiden. De voorwaarde is daarbij dat er geleund kan worden op nauwkeurige, meetbare en betrouwbare informatie.
De oorzaak-gevolgrelaties zijn bekend en de toekomst is zeer voorspelbaar.
Dergelijke omstandigheden bestaan in het geval van routinematige en repetitieve beslissingen met betrekking tot de dagelijkse bedrijfsvoering.

Besluitvorming onder Risico

Wanneer die betrouwbare informatie niet beschikbaar is, ontstaat de status van wat wij aanduiden met de term risico. In een situatie van onvolledige informatie over opties of alternatieven kunnen gevoelens, indrukken alsook gissen potentieel goede ideeën opleveren over de waarschijnlijkheid van uitkomsten. Besluitvorming onder een risicosituatie vereist dat de managers de verwachtingen bepalen voor de verschillende alternatieven, op basis van beschikbare informatie en eerdere ervaringen.

Besluitvorming onder Onzekerheid

De snel veranderende omstandigheden vandaag de dag leiden veelal tot een onvoorspelbare omgeving. In onzekere omstandigheden kunnen we de uitwerking van te nemen beslissingen niet voorzien.
Immers, alles verandert voortdurend. In een dergelijke situatie kunnen we dus niet beschikken over volledige informatie over mogelijke oplossingen. Zo ook kennen we de vele beschikbare alternatieven niet, laat staan de bijbehorende risico’s, de gevolgen of de waarschijnlijkheden ervan. Beslissingen moeten worden genomen op basis van onzekere informatie zonder zeker te zijn of ze volledig betrouwbaar zijn of niet. In deze gevallen maken managers veronderstellingen en proberen ze een redelijk kader voor besluitvorming te creëren. De beslissingen worden veelal gebaseerd op eerdere ervaringen.

Het waarschijnlijkheidsaspect, zoals we zullen zien, is sterk gerelateerd aan de bovengenoemde organisatorische aspecten. Het vinden van een balans tussen deze aspecten is belangrijk, maar moet gebaseerd zijn op grondige analyses en begrip van de organisaties en de dynamiek waarin ze zich bevinden.